Nicotinamide đường toàn thân và mối quan hệ với giảm nguy cơ glôcôm góc mở nguyên phát ở bệnh nhân tăng nhãn áp
Nicotinamide đường toàn thân và mối quan hệ với giảm nguy cơ glôcôm góc mở nguyên phát ở bệnh nhân tăng nhãn áp
Nicotinamide, một dạng vitamin B3 và tiền chất của NAD+ tham gia chuyển hóa năng lượng tế bào, đang được nghiên cứu như liệu pháp bổ trợ tiềm năng cho bệnh nhân tăng nhãn áp — tình trạng tăng áp lực nội nhãn làm gia tăng nguy cơ bệnh thần kinh thị giác do glôcôm góc mở nguyên phát.
Glôcôm là nhóm bệnh lý thần kinh thị giác mạn tính, đặc trưng bởi mất dần tế bào hạch võng mạc và sợi thần kinh thị giác, gây tổn thương thị trường không hồi phục. Hạ nhãn áp bằng thuốc nhỏ, laser hoặc phẫu thuật vẫn là phương pháp điều trị có hiệu quả được xác lập. Tuy nhiên, một tỷ lệ người bệnh vẫn tiến triển dù nhãn áp đạt mục tiêu, đặc biệt ở glôcôm nhãn áp bình thường. Điều này dẫn đến nhu cầu tìm kiếm các biện pháp bảo vệ thần kinh bổ trợ.
Nicotinamide, còn gọi là niacinamide, là dạng amid của vitamin B3. Hoạt chất này là tiền chất của NAD+, coenzym cần thiết cho phản ứng oxy hoá-khử và chuyển hoá năng lượng tế bào. Dữ liệu thực nghiệm gợi ý rằng suy giảm NAD+ có thể làm tăng tính dễ tổn thương chuyển hoá của tế bào hạch võng mạc. Tuy nhiên, cơ sở sinh học hợp lý không đồng nghĩa với hiệu quả điều trị đã được chứng minh ở người. Cần phân biệt nicotinamide với niacin và nicotinamide riboside, vì các dạng vitamin B3 này không hoàn toàn tương đương về dược động học, hiệu quả và độ an toàn [7,9-13].
II. Danh mục ký hiệu và chữ viết tắt
CI: Confidence interval - khoảng tin cậy
CT ngẫu nhiên có đối chứng: Randomized controlled trial - thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng
HR: Hazard ratio - tỷ số nguy cơ
IOP: Intraocular pressure - nhãn áp
KTC 95%: Khoảng tin cậy 95%
MD: Mean deviation - độ lệch trung bình của thị trường
NAD+: Nicotinamide adenine dinucleotide dạng oxy hoá
NAM: Nicotinamide, còn gọi là niacinamide
NIC-OAG: Nicotinamide and Pyruvate in Open-Angle Glaucoma trial - thử nghiệm nicotinamide và pyruvate ở glôcôm góc mở
NTG: Normal-tension glaucoma - glôcôm nhãn áp bình thường
OCT: Optical coherence tomography - chụp cắt lớp kết quang học
OHT: Ocular hypertension - tăng nhãn áp mắt
OR: Odds ratio - tỷ số chênh
PhNR: Photopic negative response - đáp ứng âm ánh sáng, chỉ dấu điện sinh lý của võng mạc trong
POAG: Primary open-angle glaucoma - glôcôm góc mở nguyên phát
PSD: Pattern standard deviation - độ lệch chuẩn mẫu hình của thị trường
RGC: Retinal ganglion cell - tế bào hạch võng mạc
VFI: Visual field index - chỉ số thị trường
p: Giá trị xác suất thống kê
Nghiên cứu của Hui và cộng sự (2020) là thử nghiệm ngẫu nhiên chéo trên 57 người bệnh glôcôm đang điều trị hạ nhãn áp. Người bệnh dùng nicotinamide 1,5 g/ngày trong 6 tuần, sau đó tăng lên 3 g/ngày trong 6 tuần [1].
Nhóm dùng nicotinamide cải thiện PhNR, là chỉ dấu điện sinh lý của chức năng võng mạc trong. Một số chỉ số thị trường, bao gồm MD, cũng có tín hiệu cải thiện.
Kết quả cho thấy nicotinamide có thể cải thiện chức năng võng mạc trong ngắn hạn. Tuy nhiên, thời gian theo dõi ngắn và không có giai đoạn rửa thuốc, nên chưa thể kết luận thuốc bảo tồn thị lực hoặc làm chậm tiến triển glôcôm lâu dài.
Nghiên cứu pha II của De Moraes và cộng sự (2022) là thử nghiệm ngẫu nhiên, mù đôi, đối chứng giả dược. Có 32 người bệnh glôcôm góc mở hoàn thành nghiên cứu, gồm 21 người dùng nicotinamide 1–3 g/ngày kết hợp pyruvate 1,5–3 g/ngày và 11 người dùng giả dược [2].
Sau thời gian theo dõi trung vị 2,2 tháng, số vị trí thị trường cải thiện trung vị ở nhóm can thiệp là 15 vị trí, so với 7 vị trí ở nhóm giả dược; p = 0,005. Khả năng có vị trí thị trường cải thiện cao hơn ở nhóm can thiệp, với OR 3,20; KTC 95% 1,25–8,16.
PSD cải thiện có ý nghĩa, nhưng MD và VFI không khác biệt có ý nghĩa giữa hai nhóm. Vì dùng đồng thời nicotinamide và pyruvate, nghiên cứu không xác định được hiệu quả riêng của nicotinamide.
Nghiên cứu của De Moraes và cộng sự (2026) là phân tích hậu nghiệm từ cùng 32 mắt trong thử nghiệm pha II nói trên; do đó không phải bằng chứng độc lập mới [3].
Nhóm nicotinamide + pyruvate có nhiều vị trí thị trường cải thiện hơn nhóm giả dược, với OR gộp 3,73; KTC 95% 2,36–5,89; p < 0,001. Các vị trí cải thiện tập trung chủ yếu theo đường cung sợi thần kinh võng mạc và ở vùng tổn thương từ vừa đến nặng.
Kết quả cho thấy đánh giá theo từng điểm thị trường có thể nhạy hơn các chỉ số thị trường toàn cục. Tuy nhiên, theo dõi ngắn và sự hỗ trợ hạn chế của dữ liệu OCT chưa cho phép khẳng định hiệu quả bảo vệ thần kinh cấu trúc.
Nghiên cứu của Ha và cộng sự (2026) là thử nghiệm ngẫu nhiên, mù đôi, chéo, đối chứng giả dược trên 53 người bệnh glôcôm nhãn áp bình thường. Nicotinamide được dùng 1 g/ngày trong 6 tuần đầu, sau đó 2 g/ngày trong 6 tuần tiếp theo [4].
Sau 12 tuần, nhóm nicotinamide có cải thiện PhNR và biên độ sóng B điện võng mạc nhiều hơn giả dược, với p lần lượt là 0,045 và 0,032. Tuy nhiên, không có khác biệt có ý nghĩa về MD, PSD hoặc VFI.
Nghiên cứu gợi ý nicotinamide có thể cải thiện chức năng điện sinh lý võng mạc. Ý nghĩa của thay đổi này đối với bảo tồn thị trường và thị lực lâu dài vẫn chưa rõ.
Nghiên cứu thuần tập hồi cứu của Muayad và cộng sự (2026) sử dụng dữ liệu bệnh án điện tử từ 67 tổ chức y tế Hoa Kỳ. Sau ghép cặp, nghiên cứu gồm 2.920 người bệnh tăng nhãn áp mắt, chia đều thành nhóm có và không có ghi nhận dùng nicotinamide [5].
Sau thời gian theo dõi trung bình 3,7 năm, chẩn đoán glôcôm góc mở xảy ra ở 3,5% nhóm nicotinamide và 9,0% nhóm đối chứng. HR là 0,34; KTC 95% 0,25–0,47; p < 0,001.
Kết quả cho thấy mối liên quan giữa việc dùng nicotinamide được ghi nhận và nguy cơ chẩn đoán glôcôm thấp hơn. Tuy nhiên, nghiên cứu không xác định được liều, thời gian dùng thực tế và không loại trừ hoàn toàn yếu tố nhiễu, nên chưa thể dùng kết quả này để khuyến cáo dự phòng glôcôm bằng nicotinamide.
Bài báo của Shukla và cộng sự (2026) mô tả thử nghiệm pha III NIC-OAG, chưa có kết quả hiệu quả cuối cùng. Người bệnh glôcôm góc mở được phân nhóm ngẫu nhiên dùng nicotinamide 3 g/ngày kết hợp calcium pyruvate 1 g/ngày hoặc giả dược, bên cạnh điều trị hạ nhãn áp chuẩn [6].
Tiêu chí chính là thay đổi thị trường trung tâm 10 độ và/hoặc thay đổi cấu trúc trên OCT phổ miền trong 21 tháng. Nghiên cứu cũng đánh giá độ an toàn, khả năng dung nạp và các dấu ấn chuyển hoá.
Đây là thử nghiệm quan trọng để xác định liệu phối hợp nicotinamide + pyruvate có làm chậm tiến triển glôcôm hay không. Hiện chưa thể sử dụng đề cương nghiên cứu như bằng chứng hiệu quả điều trị.
Tổng quan hệ thống của Giudiceandrea và cộng sự (2026) tổng hợp 13 báo cáo từ 8 nghiên cứu trên người về nicotinamide hoặc các chiến lược liên quan NAD+ trong glôcôm [7].
Tổng quan ghi nhận tín hiệu cải thiện ngắn hạn về chức năng võng mạc, điện sinh lý và một số thông số thị trường. Tuy nhiên, các nghiên cứu có cỡ mẫu nhỏ, thời gian theo dõi ngắn và khác biệt đáng kể về thiết kế, liều dùng và tiêu chí đánh giá.
Tác giả kết luận rằng bằng chứng hiện chưa đủ để ủng hộ nicotinamide liều cao trong thực hành thường quy. Cần có thử nghiệm ngẫu nhiên cỡ mẫu lớn và theo dõi dài hạn hơn.
Tổng quan của Young và Gazzard (2025) phân tích 14 bài tổng quan về tác dụng không mong muốn của niacin và nicotinamide đường uống [8].
Các phản ứng có hại được ghi nhận gồm rối loạn tiêu hoá, phát ban, mệt mỏi, bất thường chức năng gan và hiếm gặp độc tính gan. Nicotinamide ít gây đỏ bừng hơn niacin, nhưng nguy cơ bất lợi vẫn tăng theo liều.
Các dữ liệu này nhấn mạnh rằng liều nicotinamide 1–3 g/ngày trong nghiên cứu glôcôm không phải là liều tự bổ sung. Người có bệnh gan, bệnh đồng mắc hoặc đang dùng nhiều thuốc cần được bác sĩ đánh giá trước khi cân nhắc sử dụng.
Các tổng quan về NAD+, stress oxy hoá, rối loạn ty thể và bảo vệ thần kinh đều cho thấy nicotinamide có cơ sở sinh học hợp lý trong glôcôm [9-13]. Nicotinamide có thể hỗ trợ chuyển hoá năng lượng và tăng khả năng chống chịu stress của tế bào hạch võng mạc.
Tuy nhiên, nghiên cứu của Lu và cộng sự trên mô hình tế bào và chuột cho thấy đáp ứng với nicotinamide có thể phụ thuộc cơ chế tổn thương [14]. Nghiên cứu hệ vi kim của Huang và Xu cũng chỉ mới được thực hiện trên tế bào và mô hình chuột [15].
Các kết quả tiền lâm sàng hỗ trợ phát triển giả thuyết và thuốc mới, nhưng không thể suy rộng trực tiếp thành hiệu quả điều trị ở người. Bài bình luận của Law cũng nhấn mạnh nhu cầu xác nhận bằng thử nghiệm ngẫu nhiên dài hạn [16].
Bằng chứng hiện tại cho thấy nicotinamide có thể tạo ra thay đổi chức năng võng mạc ngắn hạn. Tín hiệu nhất quán nhất là cải thiện PhNR và sóng B trong các thử nghiệm ngắn hạn. Các chỉ số này có ý nghĩa sinh lý học vì phản ánh hoạt động của võng mạc trong, nhưng chưa thay thế được các kết cục có ý nghĩa lâu dài đối với người bệnh, như tốc độ mất thị trường, thị lực chức năng hoặc bảo tồn cấu trúc thần kinh thị giác.
Thử nghiệm phối hợp nicotinamide + pyruvate cho tín hiệu tích cực trên một số vị trí thị trường và PSD. Tuy nhiên, MD và VFI không có khác biệt có ý nghĩa, thời gian theo dõi chỉ khoảng hai tháng, và tác dụng không thể quy riêng cho nicotinamide. Phân tích hậu nghiệm năm 2026 có giá trị về phương pháp đánh giá thị trường theo điểm, nhưng không phải một sự tái lập độc lập của kết quả.
Nghiên cứu thuần tập ở tăng nhãn áp mắt có cỡ mẫu lớn hơn các thử nghiệm ngẫu nhiên và gợi ý mối liên quan có lợi. Tuy nhiên, nghiên cứu bệnh án điện tử không kiểm soát hoàn toàn được liều dùng, sự tuân thủ, chế độ ăn và hành vi chăm sóc sức khoẻ. Vì thế, HR 0,34 không được diễn giải là nicotinamide làm giảm 66% nguy cơ glôcôm ở mọi người bệnh. Kết quả phù hợp để xây dựng giả thuyết và thiết kế thử nghiệm ngẫu nhiên, không phù hợp để kê đơn dự phòng thường quy.
Về an toàn, liều dùng trong thử nghiệm glôcôm thường từ 1 đến 3 g/ngày, cao hơn nhiều so với nhu cầu dinh dưỡng thông thường. Người bệnh không nên tự bổ sung nicotinamide liều gram. Nếu bác sĩ chuyên khoa cân nhắc sử dụng, cần đánh giá bệnh gan, bệnh đồng mắc, thuốc đang dùng và theo dõi an toàn phù hợp. Nicotinamide không thay thế thuốc hạ nhãn áp, laser hoặc phẫu thuật glôcôm.
Nicotinamide là liệu pháp bảo vệ thần kinh có cơ sở sinh học hợp lý và có tín hiệu lâm sàng ngắn hạn ở người bệnh glôcôm. Tuy nhiên, bằng chứng hiện tại chưa chứng minh thuốc làm chậm tiến triển glôcôm, bảo tồn thị trường lâu dài hoặc thay thế điều trị hạ nhãn áp. Bằng chứng mạnh nhất hiện có vẫn là từ các thử nghiệm nhỏ, theo dõi ngắn và một nghiên cứu thuần tập có nguy cơ nhiễu còn sót lại. Kết quả của thử nghiệm pha III NIC-OAG và các nghiên cứu dài hạn khác sẽ quyết định vai trò thực tế của nicotinamide trong điều trị glôcôm. Hiện nay, nicotinamide liều cao chỉ nên được xem là hướng nghiên cứu hoặc lựa chọn cần giám sát chuyên khoa chặt chẽ.
Hui F, Tang J, Williams PA, McGuinness MB, Hadoux X, Casson RJ, Coote M, Trounce IA, Martin KR, van Wijngaarden P, Crowston JG (2020), “Improvement in Inner Retinal Function in Glaucoma With Nicotinamide (Vitamin B3) Supplementation: A Crossover Randomized Clinical Trial”, Clinical & Experimental Ophthalmology, 48 903-914.
De Moraes CG, John SWM, Williams PA, Blumberg DM, Cioffi GA, Liebmann JM (2022), “Nicotinamide and Pyruvate for Neuroenhancement in Open-Angle Glaucoma: A Phase 2 Randomized Clinical Trial”, JAMA Ophthalmology, 140 11-18.
De Moraes CG, Shukla AG, Cioffi GA, John SWM, Liebmann JM (2026), “A Topographical Analysis of Visual Field Improvement in a Phase 2 Randomized Trial of Nicotinamide and Pyruvate for Open-Angle Glaucoma”, Investigative Ophthalmology & Visual Science, 67 59.
Ha A, Kim YK, Lee CK, Williams PA, Morgan JE, Shin YI, Kim E, Kim M, Rho S (2026), “Effects of Nicotinamide Supplementation in Normal-Tension Glaucoma: A Crossover Placebo-Controlled Randomised Clinical Trial”, British Journal of Ophthalmology, 110 417-424.
Muayad J, Sallam AB, De Francesco T, De Moraes CG, Ahmed IIK (2026), “Nicotinamide Supplementation and Primary Open-Angle Glaucoma in Patients With Ocular Hypertension”, JAMA Ophthalmology, 144 724-730.
Shukla AG, Tsamis E, De Moraes CG, John SW, Hood DC, Goldberg JL, Hark LA, Atakulova M, Wang Y, Greenfield DS, Cioffi GA, Liebmann JM (2026), “Nicotinamide and Pyruvate in Open-Angle Glaucoma: A Randomized Controlled Trial on Neuroprotection-Design and Methodology”, Ophthalmology Glaucoma, 9 241-249.
Giudiceandrea A, Cocuzza M, Gravina G, Silvestri V, Amore F, Sulfaro M, De Dominicis F, Bruzio S, Giudiceandrea E, Salgarello M, Cozzupoli GM, Savastano MC, Falsini B, Rizzo S, Salgarello T (2026), “Nicotinamide Supplementation in Glaucoma: A Systematic Review of Human Studies”, Nutrients, 18 2885.
Young SL, Gazzard G (2025), “The Adverse Effects of Oral Niacin/Nicotinamide-An Overview of Reviews”, Eye, 39 2852-2859.
Rho S, Williams PA (2026), “Prospects for Neuroprotective Therapies in Glaucoma: Drug Targets and Emerging Clinical Strategies”, Drug Design, Development and Therapy, 20 612176.
Chiu T-H, Hung S-H, Lan C-H, Yen W-T, Lu D-W (2025), “Update on Nicotinamide and Its Application in the Management of Glaucoma”, International Journal of Molecular Sciences, 26 10789.
Schanzer N, Harris A, Kanwar K, Mortensen R, Verticchio Vercellin A, Oddone F, Carnevale C, Wood K, Siesky B (2025), “Nicotinamide and Pyruvate as Potential Therapeutic Interventions for Metabolic Dysfunction in Primary Open-Angle Glaucoma-A Narrative Review”, Journal of Clinical Medicine, 14 7954.
Hanyuda A, Tsuda S, Takahashi N, Sato M, Sato K, Himori N, Nakazawa T (2026), “Oxidative Stress in Glaucoma: From Pathogenic Mechanisms to Emerging Antioxidant Therapies”, Antioxidants, 15 751.
Zhang W, Zheng H, Pang Y, Wang Y, Zhang X (2025), “CD38-NAD+ Axis: New Insights into Glaucoma Therapy”, Molecular Neurobiology, 62 15669-15686.
Lu S, Wang L, Wang K, Xiong K, Yan W, Zhang C (2026), “Acetylation of PRDX5 Aggravates the Oxidative Stress and Apoptosis of Retinal Neurons Induced by Ischemia-Reperfusion”, Tissue and Cell, 101 103408.
Huang B, Xu W (2026), “Local Inhibition of Glaucomatous Mitochondrial Dysfunction Using an Engineered Annular Sector Microneedle”, Biomaterials, 334 124252.
Law SK (2026), “Nicotinamide and Risk of Glaucoma Within Large-Scale Commercially Available Data”, JAMA Ophthalmology, 144 731-732.